Azərbaycanın İrandan öyrənməli olduğu heç bir şey yoxdur
Ötən həftənin şənbə günü Azərbaycanın xarici işlər və müdafiə nazirlikləri İranın hərbi təyyarəsinin dövlət sərhədinin üstü ilə uçması səbəbindən birgə bəyanatla çıxış etdilər.
Bəyanata əsasən, 11 mart 2023-cü il tarixində İran İslam Respublikasına məxsus hərbi təyyarə saat 09:44-dən 10:26-dək fasiləsiz olaraq Azərbaycan-İran dövlət sərhədi boyunca, Zəngilan rayonu istiqamətindən Biləsuvar rayonu istiqamətinə və geriyə doğru uçuş həyata keçirib. Təyyarə iki ölkə arasında dövlət sərhədindən 3-5 km məsafədə, bəzi hallarda isə dövlət sərhədinin tam üstü ilə uçub.
Dövlət strukturları hərbi təyyarənin yarım saatdan çox müddət ərzində uçuşunu Azərbaycana qarşı təxribat və qeyri-dost davranışı adlandırıblar. Məlumata görə, elə həmin gün İran İslam Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı səfiri Seyid Abbas Musəvi Azərbaycan Respublikası Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb və ona müvafiq etiraz notası təqdim olunub.
Bu məsələdə də İran özünə “haqq” qazandırmağa çalışıb. İran XİN-in sözçüsü Nasir Kənani Tehranın Azərbaycandakı səfirinin XİN-ə çağırılmasını şərh edərkən deyib ki, İranın hərbi təyyarəsi respublika ərazisində olub, uçuş Azərbaycan sərhədindən lazımi məsafədə həyata keçirilib, Rəsmi Tehran Bakının bu addımını xoş niyyət hesab edə bilməz.
“Belə uçuşlar vaxtaşırı İranın sərhədyanı rayonlarında və İran ərazisində monitorinqlər çərçivəsində həyata keçirilir. Radarlarla qeydə alınan pozuntular və ya hər hansı nasazlıqlar zamanı radio vasitəsilə xəbərdarlıqlar alınır. Bu uçuşla bağlı heç bir xəbərdarlıq olmayıb”, - o bildirib.
Kənani qeyd edib ki, müəyyən edilmiş qaydalara əsasən, bu cür məsələləri ixtisaslaşmış strukturlar həll edir, lakin Bakı bunu etməyib: “Azərbaycanla müdafiə sahəsində əlaqələrimiz var, səfirliyimiz fəal işləyir, orada hərbi attaşemiz fəaliyyət göstərir. Əgər bu, xoş niyyətə əsaslansaydı, o zaman İran səfirliyinə və hərbi attaşemizə sualla müraciət etmək olardı. Fikir mübadiləsi aparılar və anlaşılmazlıq aradan qaldırılardı. Azərbaycan hökumətinin səfiri çağırmasını xoş niyyətli hərəkət kimi qiymətləndirə bilmərik. Tehran Bakı ilə konstruktiv qarşılıqlı fəaliyyətə ümid edir. Biz bu kimi məsələlərin ixtisaslaşmış strukturlar çərçivəsində qaldırılacağını və həllini gözləyirik. Mübahisəli məsələlərin mətbuatda və tribunalardan səsləndirilməsi onların həllinə kömək etmir və xoşməramlılıq əlaməti deyil”.
Türkiyənin ölkəmizdəki keçmiş səfiri Hulusi Kılıç Nasir Kənaninin Azərbaycanın verdiyi nota ilə bağlı açıqlamasına münasibətində deyib ki, Azərbaycanın İrandan öyrənməli olduğu heç bir şey yoxdur. Bir dövlət hansısa addımı necə tənqid edəcəyi barədə qərarı özü verir. Verilən nota isə çox yerində və doğru addımdır. Ölkə sərhədini pozmaq, yaxud təhlükə yaratmaq həm beynəlxalq hüquqa, həm də qonşuluq münasibətlərinə ziddir.
Diplomat İranın ona olan etibarı itirdiyini və Azərbaycanın baş verən hadisələrə yerində və lazımi reaksiya vermək üçün yetərincə dövlət təcrübəsinin olduğunu vurğulayıb: “Əgər növbəti dəfə oxşar hadisə təkrarlansa, Azərbaycanın qırıcı təyyarələrinin təxribata adekvat cavabı normal qəbul ediləcək. Məsələn, Türkiyədə də döyüş təyyarələrimiz Yunanıstan qırıcıları Egey dənizində hava sərhədini pozduğu zaman onları ərazimizdən çıxaranadək izləyir və qovurlar. Ancaq açıq və qəti şəkildə demək istəyirəm ki, İran belə təxribatçı addımlar atmamalıdır. Mehriban qonşuluq münasibətləri də bunu tələb edir. Əgər İran öncədən Azərbaycana sərhədə yaxın ərazidə döyüş təyyarəsinin uçuş keçirəcəyi xəbərini versəydi, vəziyyət tamamilə fərqli olardı. Çünki XİN və Müdafiə Nazirliyinin birgə bəyanatında İrana sərhəd pozulması ilə bağlı yox, təhlükəli yaxınlaşma və bəzi yerlərdə sərhəd xəttinin üzərindən uçma ilə əlaqədar xəbərdarlıq edilib. Əgər Azərbaycan xoş niyyətli olmasa idi, Hava Hücumundan Müdafiə qüvvələrinə həyəcan siqnalı verilərdi, qırıcılar havaya qaldırılardı. Dünyada demək olar ki, hər gün bənzər hadisələr yaşanır və beynəlxalq praktika da mövcuddur. İranın Bakıdakı səfirini Xarici İşlər Nazirliyinə çağırıb ona nota vermək və izahat tələb etmək diplomatik üsluba uyğundur. Biz belə təxribatların bir daha təkrarlanmamasını arzu edirik. Lakin heç bir halda İran rəsmiləri Azərbaycana etirazla bağlı kiminlə görüşmək lazım olduğunu deyə bilməz. Dövlət və onu idarə edənlər hansı məqamda kiminlə necə görüşüləcəyini, nə deyiləcəyini hamıdan yaxşı bilir”.
Son zamanlar İranla gərginləşmiş münasibətlər fonunda Azərbaycan cəmiyyətində, mediada, sosial şəbəkələrdə bu açıq təxribat kimi qiymətləndirildi. Səslənən fikirlər əsasən, İranın Azərbaycana İsraillə əməkdaşlığa görə ciddi xəbərdarlığıdır.
Mövzu ilə bağlı “Xalq Cəbhəsi”nə danışan politoloq Vüqar Dadaşov deyib ki, dünya tarixində bəzi xalqların bir-birinə tarixi və genetik düşmənçiliyi zaman və dövrdən, dövlətlərin siyasi quruluş formasından asılı olmayaraq özünü hər hansı bir formada göstərməkdə davam edir. Düşmənçilik siyasəti özünü nəinki hərbi, siyasi, diplomatik formada və eləcə də mədəni, psixoloji, hibrid, nə qədər acı olsa da hətta beynəlxalq müharibə cinayətlər və soyqırım əməlinin tərkibini yaradan gizli və aşkar siyasətlə həyata keçirilir: “Ümumiyyətlə, dünya tarixində bi-birini heç cürə qəbul edə bilməyən xalqlar və dövlətlər var. Almaniya - Fransa, Yaponya -Çin, İngiltərə - Almaniya və Fransa, Rusiya - Polşa, İran, farslar - Azərbaycan və türk etnosuna qarşı bu qeyd edilən tarixi, genetik və şüuraltı düşmənçilik tarixi bir siyasi prosesə çevrilib. Baxmayaraq ki, zaman-zaman qarşılıqlı nifrət mehriban düşmənlər formasını alır. Bu gün Tehran molla-fars rejiminin hərbi təyyarələrinin Azərbaycanla sərhəd boyu uçması ilə güc nümayiş etdirməsi fars dövlətinin Azərbaycan dövlətinə, türk etnosuna qarşı barışmaz tarixi və genetik düşmənçiliyinin təkzib edilməz sübutudur. Bir maraqlı məqam da ondadır ki, müstəqilliyimizin ilk dövründə İran qırıcıları Azərbaycanın dövlət sərhəddini, hava məkanını Cənubdan pozaraq az qala Azərbaycanın Cəlilabad rayona qədər uçmuşdular. Ancaq indi... Dünyanın 50 ən güclü dövlətindən birinə çevrilmiş Azərbaycan sərhəddini pozmağa cəhd etmədi, çünki, anlayır ki, bu təxribatına İran tutarlı və sarsıdıcı cavabını alacaq. Bu arada bir məsəlimiz yada düşdü: itdən soruşurlar niyə hürürsən? Deyir - qorxuduram. Bəs quyruğun niyə əsir? Çünki özüm yaman qorxuram - deyə it cavab verib. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın Xankəndi və ətraf ərazilərində müvəqqəti yerləşdirilmiş rus "sülhməramlıları"nın təşkilatçılığı, müşayiəti ilə Ermənistandan Xankəndinə Xankəndi - Xəlfəli torpaq yolu ilə slah-sursatın bu gün növbəti dəfə həyata keçirilməsi heç də eyni günə təsadüf deyil, mübahisəsiz fars və rus tandeminin koordinasiyalı fəaliyyətidir və rus, fars və ermənilərin Azərbaycana, türk etnosuna qarşı ənənəvi və dəyişməz düşmənçilik mövqeyidir”.
Politoloqun fikrincə, xüsusən də 10-cu Qlobal Bakı Forumunun keçirildiyi günlərdə daimi düşmənlərin keçirdiyi təxribat bir mənalı olaraq Azərbaycana qarşı təzyiqdir və hansı ki, Azərbaycanın dünya miqyaslı oyunçuya və nüfuzlu, təsirli ölkəyə çevrilməsi, qəbul edilməsi rus-fars tandemini narahat etməyə bilməz. Həqiqət və beynəlxal geosiyasi vəziyyət o istiqamətdə inkişaf edir ki, İran və Rusiyanın öz dövlətçiliklərini itirmək mərhələsinə keçib və bu qaçılmaz tarixi prosesin dayandırılması mümkün deyil. İran və Rusiyadan hər bir növ və ağıla belə gəlməyən təxribatların mümkünlüyü gündüzdən sonra gecənin gələcəyi kimidir. Ən vacibi isə odur ki, Azərbaycan dövləti və onun müttəfiqləri bütün mümkün ssenarilərə hazırdlr.
Millət vəkili Ceyhun Məmmədov isə qeyd edib ki, son günlər İranın ölkəmizə qarşı təxribatları artmaqdadır. Bir neçə gün öncə Gəncənin İran şəhəri, Nizaminin fars şairi olması ilə bağlı İran rəsmilərinin açıqlamaları, Azərbaycan-İran sərhədində İran təyyarəsinin uçması bu fikri bir daha təsdiqləyir. Əvvəl də qeyd etdiyim kimi, bu təxribatlar bir müddət müxtəlif formalarda davam edəcək.
“Münasibətlər gərginləşməmişdən əvvəl də İranın rəsmi dairələri Azərbaycanla bağlı fikirlərini açıq bildirirdilər. Onların yanaşması belədir ki, tarixdə Azərbaycan adında dövlət olmayıb və nə vaxtsa yenidən İranın nəzarətinə keçəcək. Hazırda bütün təbliğat bu məsələnin üzərində qurulub. Hətta təbliğat o qədər güclü aparılır ki, sənəddə azərbaycanlı olan, ancaq düşüncəsi irançılıq ideologiyası ilə zəhərlənən bir sıra şəxslər buna dərindən inanıb. Onların düşüncəsinə görə, yaxın vaxtlarda Azərbaycanda “Kərimə dövləti” qurulacaq”.
Millət vəkili qeyd edib ki, İranın ölkəmizə qarşı təxribatlarının səbəblərindən biri bu gün Azərbaycanın müstəqil siyasət aparmasıdır:
“İran öz aləmində özünü bölgənin ağası hesab edir. Düşünür ki, bölgədə atılan hər bir addım onunla razılaşdırılmalıdır. Bu baxımdan Azərbaycanın İran və Ermənistanın sıx əməkdaşlığına qəti etirazı İran tərəfində ciddi qıcıq yaradır.
İranın Azərbaycanda istədiyi digər bir məsələ İsraillə əməkdaşlığa son qoyulmasıdır. İran İsrail məsələsi ilə həm İrandakı, həm də Azərbaycandakı təbliğatında ciddi manipulyasiya edir. Davamlı bu fikir yayır ki, guya Azərbaycanda İsrailin hərbi bazaları var və bunlar İran üçün ciddi təhdidlər yaradır. Əslində burada əsas məqsəd heç bir dövlətin əleyhinə yönəlməyən Azərbaycan-İsrail əlaqələrinin inkişafının qarşısını almaqdır. Azərbaycan dəfələrlə açıq şəkildə heç bir dövlətə onun ərazisindən İrana qarşı istifadə edilməsinə imkan verməyəcəyini bildirib. Ancaq İranın məqsədi başqa olduğu üçün Azərbaycanın bu açıqlamalarını qulaqardına vurur. İranın əsassız arqumentlərinə gəldikdə isə bir daha bəyan edirik ki, Ermənistandan fərqli olaraq İsrail İranın torpaqlarını işğal etməyib. Həmçinin, İrandan fərqli olaraq Azərbaycan İsraillə İran əleyhinə birləşməyib”.
Cavid